Profilaktyka: zdrowy tryb życia i aktywność fizyczna jako czynniki zmniejszające ryzyko ponownego zachorowania na raka

Profilaktyka nowotworów a zdrowy styl życia po chorobie 

Po zakończeniu leczenia wiele osób szuka sposobów na zmniejszenie ryzyka nawrotu choroby. Niektórzy martwią się, czy ich nawyki żywieniowe, poziom stresu albo kontakt z różnymi chemikaliami nie zwiększają zagrożenia. Warto zacząć dokładniej przyglądać się temu, jak dbasz o siebie – to ważny krok w kierunku zdrowego życia¹.

Pamiętaj, że nie musisz wszystkiego robić od razu. Twój lekarz może Cię wspierać w stopniowym wprowadzaniu zmian. Jeśli pojawiają się trudności – warto porozmawiać np. z psychologiem.

Przeczytaj także: Rak szyjki macicy – objawy, leczenie i profilaktyka

Zdrowe odżywianie jako profilaktyka raka

Niektórym punktom z powyższej listy zdecydowanie warto przyjrzeć się bliżej. Jednym z nich jest kwestia diety po wyleczonym nowotworze. Zdrowe odżywianie po leczeniu onkologicznym nie musi oznaczać radykalnych zmian ani wyrzeczeń. To raczej codzienne wybory, które wspierają regenerację organizmu i mogą zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne i Amerykański Instytut Badań nad Rakiem opracowały wytyczne dotyczące diety, które mogą pomóc obniżyć ryzyko nowotworu:

1. Stosuj dietę opartą na produktach pochodzenia roślinnego – jedz codziennie 5–9 porcji warzyw i owoców dziennie. Staraj się włączyć do jadłospisu fasolę oraz produkty pełnoziarniste (takie jak płatki, pieczywo, makaron.
2. Wybieraj produkty niskotłuszczowe i o niskiej zawartości soli.
3. Utrzymuj prawidłową masę ciała¹.

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, dobrze jest poprosić o wsparcie. W wielu szpitalach i poradniach onkologicznych dostępni są dietetycy, którzy pomagają dobrać sposób żywienia do indywidualnych potrzeb pacjenta – także w okresie po leczeniu. Warto np. spytać swojego koordynatora onkologicznego, czy zna kogoś wartego polecenia. 

Specjalista może zaproponować prosty, możliwy do realizacji plan oraz pomóc w ocenie obecnych nawyków. Takie spotkanie to dobra okazja, by porozmawiać nie tylko o tym, co wrzucasz do garnka, ale też jak często sięgasz po gotowe dania czy jesz poza domem, jakie suplementy stosujesz i z jakimi przeszkodami się mierzysz. Brak apetytu, ograniczony budżet, zmęczenie, a nawet chaos informacyjny w internecie – to wszystko są realne bariery, które warto omówić i potraktować poważnie².

Pomocna może być również nauka czytania etykiet produktów spożywczych. Zwracanie uwagi na wartość kaloryczną oraz zawartość tłuszczu, cukru, soli, błonnika i białka pomoże Ci w dokonywaniu lepszych wyborów podczas zakupów. Na wielu opakowaniach znajdują się także wartości procentowe tzw. dziennego zapotrzebowania – im bliżej 5%, tym mniej danego składnika, a jeśli wartość przekracza 20%, to oznacza jego wysoką zawartość².

W planowaniu posiłków świetnym punktem odniesienia jest Talerz Zdrowego Żywienia, czyli graficzne przedstawienie proporcji, które powinny znaleźć się na Twoim talerzu. To prosta zasada: połowa musi być wypełniona warzywami i owocami, jedna czwarta – pełnoziarnistymi produktami zbożowymi, a druga ćwiartka – źródłami białka, zarówno roślinnymi, jak i zwierzęcymi. Do tego niewielka porcja nabiału, np. jogurt naturalny lub kefir².

Warto też zwrócić uwagę na ilość spożywanych kalorii. Niektóre osoby po leczeniu onkologicznym jedzą zbyt mało – na przykład z powodu braku apetytu czy dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Inni, nawet jedząc „zdrowo”, dostarczają organizmowi więcej energii, niż potrzebują, co może prowadzić do nadwagi². Dobrym wsparciem w utrzymaniu zbilansowanej diety są darmowe aplikacje do monitorowania spożycia.

Profilaktyka nowotworów a dieta – co jeść, a czego nie jeść po wyzdrowieniu?

Zdrowa dieta to przede wszystkim różnorodność i jakość produktów, a nie restrykcje. Sprawdź, co warto włączyć do codziennego jadłospisu, a czego zdecydowanie lepiej unikać².

Zobacz także: Nawodnienie w chorobie nowotworowej

Aktywność fizyczna a profilaktyka raka – dlaczego warto się ruszać?

Aktywność fizyczna po zakończeniu leczenia onkologicznego to dla Ciebie same korzyści: może nie tylko zmniejszać zmęczenie, poprawiać nastrój i sen czy pomagać w kontroli masy ciała, ale także zmniejszyć ryzyko nawrotu niektórych rodzajów nowotworów – wiedza w tym zakresie jest ciągle pogłębiana i istnieje potrzeba prowadzenia badań w tym zakresie².

Pamiętaj, że aktywność fizyczna to nie tylko typowe uprawianie sportu. To każdy ruch, który powoduje, że spalasz więcej kalorii niż w spoczynku, np. spacery, taniec, jazda na rowerze, a nawet niektóre intensywne prace domowe.

Ważne jest, aby plan aktywności był dopasowany do Ciebie – uwzględniał Twoją kondycję, możliwości i ewentualne ograniczenia po leczeniu. Dlatego zanim zaczniesz ćwiczyć, warto skonsultować się z lekarzem albo fizjoterapeutą.

Profilaktyka nowotworów – badania jako niezbędne uzupełnienie zdrowego trybu życia

Po zakończonym leczeniu onkologicznym niezwykle ważne jest dbanie o regularne badania przesiewowe – aby wykluczyć nie tylko ewentualny nawrót choroby, ale i pojawienie się innego nowotworu. Dla kobiet szczególne znaczenie ma profilaktyka raka piersi – jednego z najczęściej występujących nowotworów, który powodowany jest między innymi przez czynniki środowiskowe, takie jak palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, otyłość i nadwaga⁴. W ramach programu profilaktyki raka piersi zaleca się wykonywanie mammografii co dwa lata (u pań w wieku od 50 do 69 lat). Badanie to pozwala wykryć zmiany w bardzo wczesnym stadium, kiedy szanse na wyleczenie są największe. U młodszych kobiet, zwłaszcza poniżej 50. roku życia oraz u tych z gęstą tkanką gruczołową, warto rozważyć zamiast tego regularne USG piersi³.

Równie istotna jest profilaktyka raka szyjki macicy. Cytologia wykonywana co trzy lata u kobiet w wieku od 25 do 59 lat pozwala wcześnie rozpoznać stany przedrakowe i rozpocząć leczenie, zanim choroba się rozwinie. W kontekście zmniejszenia ryzyka zachorowania na rak szyjki macicy bardzo istotne są również wspomniane już wcześniej szczepienia przeciwko HPV, który może prowadzić do rozwinięcia się raka szyjki macicy, sromu i odbytu oraz brodawek narządów płciowych. Szczepienie musi być wykonane u osób, które nie były wcześniej zakażone HPV – jeśli jesteś w tej grupie, warto skorzystać³!

Czy wiesz, ze palenie tytoniu odpowiada za 82% przypadków raka płuca i zwiększa ponad dwudziestokrotnie ryzyko zachorowania na nowotwór płuc? U palaczy wzrasta także ryzyko zachorowania na raka gardła, krtani, jamy ustnej, trzustki, pęcherza moczowego, wątroby, nerki. Dlatego pierwszą zasadą profilaktyki tego nowotworu jest przede wszystkim rzucenie palenia pod każdą postacią – również vappingu, czyli tzw. e-papierosów³. Jeśli chodzi o profilaktykę raka płuc w postaci badań, osoby z grupy wysokiego ryzyka – na przykład wieloletni palacze powyżej 55. roku życia – powinny raz w roku wykonać niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej. To badanie może uratować życie poprzez wykrycie guza, zanim pojawią się objawy. Istnieje możliwość wykonania go nieodpłatnie w ramach rządowego programu⁵.

Zobacz także: Palenie papierosów a ryzyko powstania raka płuc

Ważną kwestią jest także profilaktyka nowotworów skóry. Regularne samobadanie znamion i kontrola u dermatologa, zwłaszcza u osób o jasnej karnacji lub z historią poparzeń słonecznych, zwiększają szansę na wykrycie czerniaka i innych zmian w początkowej fazie.

Pamiętaj, że dobrze zaplanowana profilaktyka nowotworów to nie tylko rutynowy obowiązek, ale inwestycja w zdrowie i poczucie bezpieczeństwa na przyszłość. Obecnie istnieje wiele programów rządowych, które pozwalają na wykonanie badań nieodpłatnie – warto śledzić bieżące informacje i korzystać z możliwości!

Życie po leczeniu onkologicznym to czas, w którym wiele kwestii nabiera nowego znaczenia. Choć nie da się w pełni kontrolować przyszłości, możesz zrobić bardzo wiele, by wspierać swoje zdrowie tu i teraz. Zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna i unikanie używek nie są gwarancją, że choroba nigdy nie wróci – ale są realnym wzmocnieniem dla Twojego organizmu. Warto pamiętać, że zmiany nie muszą być wielkie ani wprowadzane od razu. To codzienne wybory – dodatkowy spacer, porcja warzyw na talerzu, chwila na głęboki oddech i umówienie się badania profilaktyczne – stopniowo budują Twoją siłę do życia po raku.