Leczenie paliatywne w chorobie onkologicznej – na czym polega?

Leczenie paliatywne – co to takiego i na czym ono polega?

Diagnoza nowotworu to trudny moment. W chwili, gdy pacjent dowiaduje się o chorobie onkologicznej, w jego głowie pojawia się wiele wątpliwości – w tym jedno z najczęstszych pytań – jeśli rozpocznę leczenie paliatywne – czy to koniec? Wielu pacjentów i ich bliskich kojarzy je wyłącznie z końcową fazą choroby, z hospicjum lub przygotowaniem się na odejście. Jednak nic bardziej mylnego. Czytaj tekst dalej, by dowiedzieć się, na czym polega leczenie paliatywne.

Leczenie paliatywne to kompleksowa opieka, której celem jest poprawa jakości życia pacjentów – dorosłych i dzieci – oraz ich rodzin, stojących w obliczu choroby zagrażającej życiu. Nie polega ona wyłącznie na walce z objawami fizycznymi, ale obejmuje również wsparcie emocjonalne ¹.

Leczenie paliatywne polega na łagodzeniu cierpienia poprzez wczesne rozpoznanie, trafną ocenę i skuteczne leczenie bólu oraz innych dolegliwości. Leczenie paliatywne jest możliwe, dzięki współpracy wielu specjalistów – lekarzy, pielęgniarek, psychologów i terapeutów, którzy wspierają pacjenta i jego bliskich w codziennym funkcjonowaniu. Taka opieka nie kończy się na leczeniu objawów. Obejmuje także pomoc w codziennych sprawach oraz stworzenie warunków, które pozwalają pacjentowi żyć jak najbardziej aktywnie i godnie¹.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśla, że wczesne wdrożenie leczenia paliatywnego może ograniczyć liczbę niepotrzebnych hospitalizacji i jednocześnie poprawić komfort życia pacjentów¹. Co więcej, WHO utrzymuje, że taka opieka powinna być dostępna niezależnie od wieku, rodzaju choroby czy statusu materialnego – stanowi bowiem element prawa człowieka do zdrowia¹.

Leczenie paliatywne jest potrzebne nie tylko w onkologii. Korzystają z niego również osoby z chorobami serca, płuc, nerek, neurologicznymi i metabolicznymi, a nawet z przewlekłymi infekcjami, takimi jak HIV. Kluczowe jest, by opieka ta była zintegrowana z systemem ochrony zdrowia na każdym poziomie – od szpitala, przez opiekę domową, po wsparcie w społeczności lokalnej¹.

Przeczytaj także: Nawodnienie w chorobie nowotworowej

Leczenie paliatywne – metody i rodzaje

Pacjenci z zaawansowanym nowotworem mogą doświadczać bólu, depresji, duszności, lęku, nudności i zmęczenia. Dlatego też lekarze medycyny paliatywnej są przeszkoleni pod kątem różnorodnych metod – zarówno farmakologicznych, jak i niefarmakologicznych w celu złagodzenia objawów nowotworu³.

W leczeniu objawowym nie zawsze chodzi tylko o leki. Przykładowo w celu uśmierzenia bólu pomocne bywają także metody niefarmakologiczne – akupunktura, masaż, terapia ciepłem lub zimnem, a nawet medytacja. Kiedy jednak potrzebne są silniejsze środki, lekarze medycyny paliatywnej sięgają po niesteroidowe leki przeciwzapalne, opioidy, leki przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe i steroidy³.

Co ciekawe, opioidy stosuje się nie tylko do uśmierzania bólu, ale również w celu łagodzenia duszności. W praktyce często skuteczniejsze okazuje się zapobieganie objawom, zanim się pojawią – na przykład profilaktyczne stosowanie leków przeczyszczających może uchronić pacjenta przyjmującego opioidy przed zaparciami³.

W leczeniu przyczynowym stosuje się różne metody mające na celu złagodzenie dolegliwości towarzyszących chorobie. Przykładem może być radioterapia wykorzystywana do uśmierzania bólu kostnego oraz torakocenteza terapeutyczna, wykonywana w przypadku objawowego wysięku opłucnowego. W celu zmniejszenia wydzieliny podaje się leki antycholinergiczne. Z kolei antagoniści receptorów dopaminowych, znajdują swoje zastosowanie w leczeniu nudności i wymiotów³.

Równie ważnym aspektem opieki paliatywnej jest wsparcie duchowe i psychospołeczne. Powszechnym błędnym przekonaniem jest, że opieka paliatywna koncentruje się wyłącznie na potrzebach fizycznych. W rzeczywistości obejmuje ona także ocenę i wsparcie potrzeb psychologicznych, kulturowych, etycznych, prawnych, psychiatrycznych, duchowych i społecznych. Jej celem jest złagodzenie wszelkich form cierpienia – nie tylko fizycznego, ale również duchowego, egzystencjalnego i psychologicznego³.

Zobacz także: Rak szyjki macicy – objawy, leczenie i profilaktyka

Leczenie paliatywne – ile trwa?

Badania pokazują, że wczesne zapewnienie opieki paliatywnej, co najmniej 3–4 miesiące przed śmiercią, może poprawić jakość życia pacjenta oraz zmniejszyć obciążające organizm leczenie i koszty finansowe⁴. Systematyczny przegląd i metaanaliza obejmująca prawie 12 milionów pacjentów z 23 krajów z całego świata wykazały, że mediana czasu od rozpoczęcia opieki paliatywnej do śmierci wynosi około 19 dni⁴.

Czas ten różni się w zależności od rodzaju choroby – pacjenci onkologiczni mają dłuższy okres opieki (15 dni) niż osoby z chorobami nieonkologicznymi (6 dni), a także od miejsca świadczenia usług – opieka w jednostkach specjalistycznych i w środowisku domowym trwa średnio około 20 dni, podczas gdy w ogólnych oddziałach szpitalnych tylko 6 dni⁴.

Wyniki te wskazują na potrzebę wcześniejszego włączania pacjentów do opieki paliatywnej, aby mogli w pełni korzystać z jej zalet, takich jak poprawa jakości życia, zmniejszenie liczby niepotrzebnych zabiegów i obciążenia finansowego. Jednocześnie podkreśla się nierówności w dostępie do opieki paliatywnej w zależności od choroby, miejsca świadczenia usług i poziomu rozwoju kraju⁴.

Przeczytaj także: Palenie papierosów a ryzyko powstania raka płuc

Leczenie paliatywne nowotworów to nie rezygnacja z terapii onkologicznej, lecz inny wymiar troski o pacjenta – skoncentrowany na godności i komforcie życia. Obejmuje zarówno leczenie objawowe, jak i przyczynowe, a jego skuteczność opiera się na współpracy wielu specjalistów – lekarzy, pielęgniarek, psychologów czy terapeutów.

Wczesne wdrożenie leczenia paliatywnego pomaga skuteczniej łagodzić objawy, poprawia samopoczucie pacjenta i jego rodziny oraz pozwala lepiej przygotować się na kolejne etapy choroby – z poczuciem bezpieczeństwa, zrozumienia i wsparcia.