Mastektomia – kiedy jest konieczna?

Mastektomia radykalna – kiedy się ją stosuje? 

Według statystyk dotyczących chorób nowotworowych w Polsce z 2020 roku rak piersi  stanowi 23%¹ wszystkich zachorowań na nowotwory i odpowiada za 15% zgonów. To plasuje go na drugim miejscu przyczyn zgonów wśród chorób onkologicznych, zaraz po raku płuc  (17,6%)². Skala problemu jest więc ogromna i może dotyczyć każdego – nie tylko kobiet, ale również mężczyzn. Mimo to jednak to płeć żeńska jest bardziej narażona na zachorowanie. W krajach wysokorozwiniętych nowotwór piersi jest najczęściej występującym rodzajem nowotworu u kobiet¹. 

Chociaż statystyki brzmią naprawdę przerażająco, warto mieć na względzie, że współczesna medycyna oferuje różne rodzaje terapii onkologicznej dla osób chorych na nowotwór piersi. Mastektomia zalecana jest najczęściej w przypadku kobiet, u których zmiany nowotworowe odejmują znaczą część piersi, a guz jest sporych rozmiarów. Pod uwagę bierze się również stopień zaawansowania i stadium choroby, a także to, czy nowotwór zajął jedynie pierś, czy obejmuje również węzły chłonne¹. 

Ważnym aspektem, który może decydować o zaleceniu pacjentce radykalnego leczenia chirurgicznego, jest posiadanie przez nią dziedzicznej predyspozycji w zakresie nowotworu piersi. W takim przypadku przez lekarza prowadzącego może zostać zalecona mastektomia radykalna chorej piersi i mastektomia profilaktyczna w przypadku piersi, która nie została zajęta przez komórki rakowe⁴. 

Wśród czynników, które decydują o wyborze leczenia nowotworu piersi u kobiet, należy wymienić przede wszystkim⁵ :

• ogólny stan organizmu pacjentki i jego wydolność,
• występowanie chorób współistniejących i ich wpływ na kondycję organizmu,
• wiek pacjentki,
• stan hormonalny organizmu pacjentki,
• stadium nowotworu i jego poziom zaawansowania,
• występowanie receptorów progestagenowych i estrogenowych.

W trakcie wizyt, warto skonsultować z lekarzem ocenę poszczególnych czynników. Jeśli coś pozostaje dla Ciebie niejasne – nie bój się pytać swojego koordynatora leczenia onkologicznego . W tym stresującym okresie ważne, aby każdy aspekt był dla Ciebie jak najbardziej klarowny.

Mastektomia – co to jest i na czym dokładnie polega? 

Chirurgiczne leczenie nowotworu piersi obejmuje dwa podstawowe rodzaje zabiegów¹ :

• zabieg oszczędzający,
• mastektomię.

Mastektomia to najbardziej radykalna forma działania. Polega na całkowitym usunięciu piersi. Po jej amputacji może być wykonana rekonstrukcja. Coraz częściej podczas jednego zabiegu przeprowadzana jest mastektomia z rekonstrukcją. NFZ refunduje tego typu procedury medyczne. O tym, czy połączenie tych zabiegów jest możliwe, decyduje lekarz prowadzący na podstawie informacji o stopniu zaawansowania nowotworu, jego rodzaju oraz miejscu, w którym guz jest zlokalizowany⁶.  

Rekonstrukcja piersi po mastektomii

Jeszcze kilka lat temu rekonstrukcja natychmiastowa była możliwa do przeprowadzenia jedynie u pacjentek, u których nowotwór był we wczesnych stadiach zaawansowania ze względu na wysoki procent szans braku konieczności przeprowadzania w późniejszych etapach radioterapii uzupełniającej. W przypadku pacjentek, u których wykryto dalsze stadium choroby, rekonstrukcja wykonywana była po okresie co najmniej jednego roku od zakończenia leczenia uzupełniającego w postaci napromieniowania⁷.

Aktualnie lekarze zalecają w miarę możliwości jak najszybsze przeprowadzenie rekonstrukcji piersi po amputacji, co związane jest z dobrostanem psychicznym pacjentek – wiele kobiet martwi się tym, jak wygląda pierś po mastektomii a kwestie estetyczne negatywnie wpływają na ich dobrostan⁸. Współczesna medycyna pozwala na przeprowadzenie tego zabiegu razem z mastektomią. Łączoną procedurę można wykonać w przypadku chorych w I, II oraz w III stadium nowotworu pod warunkiem, że nie jest to zapalny rak piersi⁷.

Towarzystwa naukowe oraz eksperci międzynarodowi podkreślają, że każda pacjentka, u której przeprowadzono mastektomię, powinna mieć możliwość poddania się zabiegowi rekonstrukcji, który można wykonać na kilka sposobów. Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Alberta Health Service (AHS), nie ma dostatecznych materiałów i dowodów naukowych wskazujących, jaki typ rekonstrukcji jest najlepszy. Zaleca się, aby decyzja została podjęta przez lekarza prowadzącego razem z pacjentką, która powinna zostać poinformowana czym charakteryzują się poszczególne rodzaje rekonstrukcji oraz jakie mają one wady i zalety⁹. 

W przypadku mastektomii profilaktycznej zaleca się przeprowadzenie rekonstrukcji natychmiastowej, tj. łączonej z zabiegiem onkologicznym⁹.

Jak długo trwa rekonwalescencja po mastektomii?

Rekonwalescencja po mastektomii – podobnie jak po każdym innym zabiegu chirurgicznym – jest kwestią bardzo indywidualną. Zależy nie tylko od samego przebiegu procedury, ale także od odpowiedniej opieki pooperacyjnej. Po powrocie na oddział konieczne jest zadbanie o odpowiednią pozycję ręki po stronie, na której wykonana została mastektomii, co znacząco wpłynie na ograniczenie występowania obrzęków. Ręka ta nie powinna być poddawana żadnym badaniom czy procedurom medycznym i należy pilnować, aby przez dobę od zabiegu była ona ułożona na podwyższeniu w postaci poduszki lub innej podpórki¹⁰.

Personel medyczny powinien zadbać również o sprawdzenie drożności drenów i monitorować ilość wydzieliny. Ważne w procesie rekonwalescencji po mastektomii jest sprawdzanie opatrunku na ranie – musi on być suchy i czysty, a także dobrze przylegać do rany. Po kilku godzinach od operacji warto rozpocząć wykonywanie prostych ćwiczeń ręki, takich jak uginanie i prostowanie palców dłoni, ruchów nadgarstka, odwracania dłoni czy delikatnych ruchów przedramienia¹⁰.

Pobyt w szpitalu najczęściej trwa kilka dni, w trakcie których chora powinna zostać zapoznana z ćwiczeniami, które powinna wykonywać oraz poinformowana o tym, dlaczego są one tak istotne10 . Ważne jest także zachęcanie do obejrzenia rany i stopniowego oswajania się z nią. Do zadań personelu medycznego należy zapewnienie pacjentki o tym, że obrzęk wokół rany stopniowo ustąpi, a skóra w tym miejscu zyska stopniowo swoje naturalne zabarwienie¹¹. 

Ile goi się rana po mastektomii?

Gojenie rany po mastektomii jest kwestią indywidualną. Można tę kwestię skonsultować z lekarzem lub pielęgniarką podczas wizyty kontrolnej bądź jeszcze w trakcie pobytu w szpitalu. Warto mieć też na uwadze, że odpowiednia pielęgnacja rany – zmiany opatrunków, używanie odpowiednich preparatów kosmetycznych oraz rehabilitacja blizny – umożliwi szybsze gojenie oraz pozytywnie wpłynie na proces powrotu do sprawności po zabiegu¹².

Na czym polega rehabilitacja po mastektomii?

Rehabilitacja po mastektomii opiera się na ćwiczeniach fizycznych oraz dbaniu o dobrostan psychiczny i psychospołeczny pacjentki. Zestaw ćwiczeń po mastektomii ma za zadanie pomóc w przywróceniu pełnej sprawności po stronie, na której wykonana była operacja. Należy rozpocząć je tak szybko, jak to tylko możliwe, aby stopniowo zwiększać zakres ruchów ręki oraz poprawić jej ogólną kondycję i siłę¹¹. 

Prowadzenie rehabilitacji po mastektomii powinno obejmować także odpowiednie wsparcie psychiczne dla pacjentki. Konieczne jest edukowanie oraz pomoc w adaptacji do nowych warunków życia i przyzwyczajenia się do faktu, że pierś została amputowana i jest to zabieg nieodwracalny. Ta forma rehabilitacji może obejmować terapię indywidualną i grupową, a w niektórych przypadkach również przyjmowanie środków farmakologicznyc¹¹. 

Jaka jest zalecana pielęgnacja blizny po mastektomii? 

Blizna po mastektomii w początkowym etapie wymaga regularnych zmian opatrunku, który powinien być suchy i czysty. Pacjentka może robić to samodzielnie w domu po odpowiednim instruktażu ze strony pielęgniarki lub innej osoby z personelu medycznego¹⁰.
Przed wyjściem ze szpitala warto również poradzić się, jakich produktów pielęgnacyjnych warto używać, aby nie podrażnić blizny i przyspieszyć jej gojenie¹⁰. 

Zalecenia i przeciwwskazania po mastektomii

Przed wyjściem ze szpitala pacjentka onkologiczna po mastektomii powinna otrzymać szczegółowe wytyczne, jak wykonywać niezbędne ćwiczenia w warunkach domowych. Powinna zostać również poinstruowana, jak samodzielnie pielęgnować ranę oraz zmieniać opatrunek. Konieczna jest rozmowa edukacyjna z wykwalifikowaną osobą, która podpowie jej, jakich produktów do pielęgnacji skóry i blizny używać oraz jak zmieniać opatrunek¹⁰. 
Do zaleceń i przeciwwskazań dla pacjentki po zabiegu mastektomii należą¹⁰:

• odciążenie kończyny górnej po stronie zabiegu poprzez ograniczenie wysiłku oraz unikanie urazów,
• pamiętać o odpowiedniej pozycji podczas odpoczynku, zarówno w trakcie siedzenia, jak i leżenia,
• nie wykonywać żadnych zabiegów i procedur medycznych na ręce po stronie operacji (np. mierzenia ciśnienia czy iniekcji),
• każdego dnia, minimum 2 razy po 10 minut, wykonywać masaż ręki po stronie operacji,
• wykonywać ćwiczenia zalecone przez rehabilitanta,
• aktywność fizyczną ograniczyć do spokojnych czynności, np. spacerów czy jogi,
• dbać o komfort poprzez noszenie wygodnej odzieży, która nie będzie uciskać klatki piersiowej czy obciążać barku po stronie operacji,
• zgłaszać lekarzowi wszystkie objawy, które wydają się niepożądane i powodują niepokój.
   

Możliwe powikłania po mastektomii

Mastektomia, jak każda procedura medyczna, może skutkować pewnymi powikłaniami. Dzieli się je na powikłania wczesne oraz późne ze względu na okres występowania. Te pierwsze mogą pojawiać się w kilku najbliższych dni od wykonania zabiegu, a te drugie w późniejszych etapach rekonwalescencji lub nawet lata po przeprowadzeniu operacji¹³.

Powikłania wczesne po mastektomii¹⁴:

• Obrzęk – w okolicach przeprowadzonej ingerencji chirurgicznej. Zwykle powinien ustąpić w ciągu kilku tygodni.
• Krwiaki – mogą pojawiać się w okolicach naruszonych podczas zabiegu. Mogą utrzymywać się do kilku tygodni.
• Przykurcz bliznowaty – tkanka łączna bliznowata w postaci trudnych do rozciągnięcia, twardych pasm, co może świadczyć o zaburzeniach gojenia. Aby uniknąć tego problemu zaleca się rehabilitację manualną lub w niektórych przypadkach drenaż limfatyczny wokół blizny.
• Łopatka skrzydlata – odstająca od pleców łopatka po stronie, na której wykonana została mastektomia. Jest to spowodowane uszkodzeniem mięśnia zębatego przedniego oraz naruszeniem mięśnia piersiowego długiego podczas operacji.
• Przykurcze ścięgien oraz mięśni – mogą pojawić się po zabiegu i ograniczać ruchomość w stawie. Ważne, aby pracować nad tym podczas rehabilitacji manualnej.
• Neuropatie czuciowe – po zabiegu mastektomii mogą pojawiać się problemy z czuciem w okolicach pachy, co wynika z usunięcia lub naruszenia węzłów chłonnych dołu pachowego.  Może skutkować pojawieniem się bólu i nieprzyjemnego uczucia parestezji, czyli mrowienia i drętwienia skóry w tym obszarze.

Powikłania późne po mastektomii¹⁴:

• Obrzęk ręki po stronie wykonania zabiegu – to jedno z najczęściej występujących powikłań po przeprowadzeniu mastektomii u kobiet. Spowodowany jest zatrzymaniem limfy w kończynie górnej lub na klatce piersiowej, co może być wynikiem uszkodzenia prawidłowego funkcjonowania układu limfatycznego przez usunięcie węzłów chłonnych. W ramach leczenia tego powikłania stosuje się KTP – kompleksową terapię przeciwobrzękową, która obejmuje indywidualnie dopasowane ćwiczenia, drenaż limfatyczny wykonywany manualnie, odpowiednia pielęgnacja skóry i kompresjoterapia. W niektórych przypadkach zaleca się również wykonanie drenażu limfatycznego mechanicznego.
• Zespół sznura pachowego – napięcia podskórne, które przypominają sznur krępujący ruchy w stawie barkowym. Najczęściej pojawiają się w dole pachowym, ale zdarza się także wystąpienie tego uczucia na ramieniu od strony wewnętrznej lub klatce piersiowej.
• Bóle fantomowe – powikłanie, które występuje w przypadku amputacji. Objawia się odczuwaniem bólu i uczucia pieczenia piersi, której nie ma. 
  
   

Co to jest mastektomia i kiedy się ją wykonuje – podsumowanie 

Rak piersi to nowotwór diagnozowany stosunkowo często, szczególnie u kobiet. Otrzymanie informacji o chorobie nie powinno być jednak traktowane jak wyrok. Współczesna medycyna oferuje innowacyjne metody leczenia, które umożliwiają zatrzymanie choroby. 

Zabieg mastektomii jest inwazyjnym rozwiązaniem chirurgicznym, które jednak w wielu przypadkach jest wskazane. Dzięki rozwojowi onkologii możliwa jest natychmiastowa rekonstrukcja po mastektomii. Refundacja ze strony NFZ obejmuje nie tylko zabieg amputacji piersi, ale także wykonanie rekonstrukcji, która ma ogromne znaczenie w procesie rekonwalescencji pacjentki i wpływa pozytywnie na jej morale i samopoczucie psychiczne.

Nie musisz obawiać się o to, jak długo można żyć po mastektomii. Wykonanie tego zabiegu polega na wycięciu całkowitym guza piersi, co znacząco podnosi rokowania i może być łączone z innymi rodzajami leczenia nowotworów. Jeśli nadal nie czujesz się pewna co do tego, na czym polega zabieg i co to jest mastektomia pamiętaj, że zawsze możesz zapytać lekarza prowadzącego lub koordynatora onkologicznego o dodatkowe informacje.